معاملات فردایی طلا چیست؟ تمام محدودیت های معاملات فردایی در ایران

معاملات فردایی طلا نوعی توافق برای کسب سود از تغییر قیمت طلا در آینده، معمولاً روز بعد، است که در آن به‌جای تحویل طلا، مابه‌التفاوت قیمت میان طرفین تسویه می‌شود. این معاملات در شکل غیررسمی در ایران ممنوع اعلام شده‌اند.

خلاصه مقاله

• معاملات فردایی طلا توافقی برای کسب سود از تغییر قیمت طلا در آینده، معمولاً روز بعد، است.
• این نوع معاملات در شکل غیررسمی در ایران ممنوع اعلام شده و با محدودیت‌های قانونی مواجه است.
• معامله فردایی طلا با قرارداد آتی تفاوت دارد و این دو نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
• در معاملات فردایی به‌جای تحویل طلای واقعی، سود و زیان بر اساس اختلاف قیمت محاسبه می‌شود.

برای سرمایه‌گذاری در طلا و بهره‌مندی از نوسانات قیمت آن روش‌های مختلفی وجود دارد. یکی از این روش‌ها که احتمالاً اسم آن به گوش‌تان خورده است، معاملات فردایی طلا است. در این روش، معامله‌گران بر اساس پیش‌بینی خود از قیمت طلا در روز آینده وارد معامله می‌شوند و در بسیاری از موارد، به‌جای جابه‌جایی طلای واقعی، سود و زیان معامله بر اساس تغییر قیمت محاسبه و تسویه می‌شود.

اگر اصطلاحاتی مانند طلای فردایی یا معامله فردایی طلا به گوش‌تان خورده و نمی‌دانید مفهوم‌شان چیست، در این مقاله از مجله طلاسی همراه ما باشید تا ضمن تعریف معاملات فردایی طلا در مورد چگونگی انجام آن و محدودیت‌هایی که در ایران دارد، صحبت کنیم.

معاملات فردایی طلا چیست؟

معاملات فردایی طلا به معاملاتی گفته می‌شود که در جریان آن طرفین در زمان حال درباره قیمت طلا در آینده توافق می‌کنند و نتیجه معامله بر اساس قیمت در موعد تعیین‌شده محاسبه می‌شود. در این نوع معامله معمولاً زمان توافق یک روز و زمان محاسبه و تسویه روز بعد است. برای همین است که از اصطلاح «طلای فردایی» یا «معامله فردایی» برای آن استفاده می‌کنند.

برای مثال، دو نفر را در نظر بگیرید که قصد انجام معامله فردایی طلا را دارند. این دو نفر در پایان یک روز روی قیمت طلای ۱۸ عیار یا قیمت طلای ۲۴ عیار توافق می‌کنند. اگر روز بعد قیمت طلا نسبت به قیمت توافق‌شده افزایش یابد، یکی از طرفین سود می‌کند و طرف دیگر متضرر می‌شود. اگر هم قیمت کاهش پیدا کند، نتیجه برعکس خواهد بود.

نکته مهم معاملات فردایی این است که در نوع رایج این معاملات در بازار غیررسمی، هدف اصلی خرید یا فروش واقعی و تحویل فیزیکی طلا نیست و تسویه سود یا زیان ناشی از تغییر قیمت مورد نظر طرفین است.

اگر بخواهیم ساده‌تر بگوییم، کسی که وارد معاملات فردایی طلا می‌شود بیشتر روی حرکت قیمت طلا در آینده (معمولاً روز بعد) شرط می‌بندد. اگر پیش‌بینی او درست باشد، سود می‌کند و اگر پیش‌بینی اشتباه از آب در بیاید، متحمل ضرر می‌شود. برای همین است که در ادبیات بازار، معاملات فردایی با مفاهیمی مانند سفته‌بازی، پیش‌بینی قیمت طلا و نوسان‌گیری در ارتباط است.

معامله فردایی چگونه انجام می‌شود؟

سازوکار معامله فردایی در بازار غیررسمی به‌طور کلی ساده است. دو طرف بر سر دارایی پایه، مقدار فرضی معامله و قیمت مورد توافق تصمیم می‌گیرند. سپس در زمان تعیین‌شده، قیمت واقعی بازار با قیمت توافق‌شده مقایسه می‌شود و اختلاف قیمت مبنای تسویه قرار می‌گیرد.

البته جزئیات معامله در بازار غیررسمی می‌تواند متفاوت باشد و ممکن است طرفین درباره مقدار معامله، زمان تسویه، مرجع تعیین قیمت و نحوه پرداخت زیان یا دریافت سود توافق‌های متفاوتی داشته باشند. همین غیررسمی بودن یکی از مهم‌ترین مشکلات این نوع معاملات است؛ زیرا برخلاف بازارهای سازمان‌یافته، مشخصات یکسان و سازوکار استاندارد تسویه برای همه معاملات وجود ندارد.

یک مثال ساده از معامله فردایی طلا

برای درک بهتر موضوع یک مثال ساده می‌زنیم:

فرض کنید قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار در پایان روز ۲۰ میلیون تومان باشد. یک معامله‌گر انتظار دارد قیمت در روز بعد افزایش پیدا کند و با فرد دیگری بر مبنای قیمت ۲۰ میلیون تومان وارد معامله فردایی می‌شود.

اگر روز بعد قیمت طلا به ۲۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان برسد، اختلاف ۵۰۰ هزار تومانی میان قیمت توافق‌شده و قیمت مبنا ایجاد شده است. در این حالت، یکی از طرفین از این اختلاف قیمت به‌وجود‌آمده به سود می‌رسد و ۵۰۰ هزار تومان تغییریافته را دریافت می‌کند.

حال اگر قیمت به ۱۹ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان برسد، وضعیت برعکس می‌شود و طرف دیگر از کاهش قیمت طلا به سود خواهد رسید.

چرا به این نوع معامله «فردایی» می‌گویند؟

عنوان «فردایی» از این واقعیت ناشی می‌شود که نتیجه معامله معمولاً بر مبنای قیمت روز بعد مشخص می‌شود. فعالان بازار در پایان روز بر سر یک قیمت یا یک موقعیت معاملاتی توافق می‌کنند و در روز بعد مشخص می‌شود قیمت طلا نسبت به مبنای توافق چه تغییری کرده است.

به همین دلیل اصطلاحاتی مانند طلای فردایی، سکه فردایی، دلار فردایی و معاملات فردایی در بازار غیررسمی ایران رواج پیدا کرده‌اند. البته «فردایی» لزوماً به این معنی نیست که طلای واقعی در روز بعد تحویل داده می‌شود؛ در بسیاری از معاملات، هدف اصلی تحویل طلا نیست و طرفین از اختلاف قیمت حاصل بهره می‌برند.

تفاوت معاملات فردایی طلا با خرید و فروش معمولی طلا

با توجه به تعریف معاملات فردایی، مشخص است که این نوع معامله با خرید و فروش معمولی طلا فرق دارد.

در خرید معمولی طلا، خریدار در ازای پرداخت وجه، مالک مقدار مشخصی طلا می‌شود. در چنین معامله‌ای باید به وزن، عیار، قیمت و مشخصات کالای مورد معامله توجه ویژه‌ای داشت زیرا در هنگام فروش بر اساس آن معامله انجام خواهد گرفت.

این در حالی است که در معاملات فردایی، آنچه برای طرفین اهمیت اصلی دارد تغییر قیمت طلا در یک بازه زمانی مشخص است. به‌ویژه در معاملات غیررسمی که با قصد تحویل واقعی انجام نمی‌شوند، طلا بیشتر نقش دارایی پایه برای محاسبه سود و زیان را پیدا می‌کند.

به‌طور کلی تفاوت‌های خرید و فروش معمولی با معاملات فردایی طلا در این موارد خلاصه می‌شود:

• تفاوت در زمان تسویه: در خرید و فروش معمولی پرداخت و تحویل کالا در زمان معامله انجام می‌شود اما در معاملات فردایی نتیجه معامله در زمانی بعد از انعقاد توافق مشخص می‌شود.
• تفاوت در هدف معامله: هدف از خرید طلا می‌تواند سرمایه‌گذاری، حفظ ارزش پول، استفاده شخصی یا نگهداری دارایی باشد. در این حالت خریدار مالک طلا می‌شود. این در حالی است که هدف اصلی معامله‌گر فردایی کسب سود از نوسان قیمت طلا است.
• تفاوت در تحویل فیزیکی طلا: در معامله عادی وجود و تحویل طلا در زمان انجام معامله ضروری است اما در معاملات فردایی معمولاً تحویل طلا انجام نمی‌شود.

خرید و فروش معمولی طلا در پلتفرم‌های آنلاین نیز قابل انجام است. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه خواندن مقاله «آموزش معاملات طلای آنلاین؛ چگونه وارد بازار طلای آنلاین شویم؟» را پیشنهاد می‌کنیم.

آیا معاملات فردایی طلا در ایران قانونی است؟

معاملات فردایی طلا در ایران با محدودیت‌های قانونی جدی مواجه است و اگر بخواهیم پاسخ کوتاه بدهیم باید بگوییم انجام چنین معاملاتی در ایران غیرقانونی است و پیگرد قضایی دارد. طبق قوانین فعلی انجام این معاملات تنها در صورتی مجاز است که در واحدهای صنفی قانونی و رسمی و با رعایت قوانین و مقررات پولشویی و مالیاتی انجام شود.

قانون جدید مبارزه با قاچاق کالا و ارز انجام معاملات فردایی را جرم‌انگاری کرده و مجازات‌های زیر را برای مرتکبان در نظر گرفته است:

• جزای نقدی تا دو برابر ارزش معامله
• حبس تا دو سال
• ضبط کالای مورد معامله

جالب است بدانید که بر اساس اطلاعات موجود، تا قبل از سال ۱۳۹۷ معاملات فردایی در برخی از بازارها مانند سکه و ارز رایج بود و غیرقانونی به حساب نمی‌آمد.

دلایل ممنوعیت معاملات فردایی طلا در ایران

دلایل مطرح‌شده از سوی نهادهای مسئول برای مقابله با معاملات فردایی، عمدتاً به تأثیر این بازار بر انتظارات قیمتی، ایجاد تقاضای صوری و افزایش نوسانات ارتباط داشته است.

بر اساس اعلام پلیس امنیت اقتصادی در سال ۱۴۰۱، معاملات فردایی باعث ایجاد تقاضای کاذب در بازار طلا می‌شدند و بر افزایش قیمت‌ها تاثیر می‌گذاشتند. بنابراین اگر بخواهیم به این ادعا استناد کنیم، باید بگوییم دلایل اصلی نهادهای ناظر برای ممنوع کردن معاملات فردایی طلا در ایران این‌ها هستند:

• جلوگیری از ایجاد تقاضای صوری و اخلال در بازار
• مقابله با سفته‌بازی و نوسان‌سازی
• افزایش شفافیت بازار طلا
• غیرشرعی بودن انجام این نوع معاملات به دلیل شباهت به قمار و عدم تحویل واقعی طلا

هرچند باید اشاره کرد که قیمت طلا در ایران تحت تاثیر عوامل متعددی مانند قیمت انس طلا، نرخ ارز، انتظارات تورمی، میزان عرضه و تقاضا و شرایط اقتصادی قرار دارد و نمی‌توان علت همه نوسانات بازار طلا را وجود چنین معاملاتی در نظر گرفت.

معاملات فردایی طلا چه محدودیت‌هایی دارد؟

معاملات فردایی طلا در ایران با محدودیت‌های جدی مواجه است و نمی‌توان آن را مانند خرید طلای آب شده، خرید سکه، خرید شمش طلا یا معامله طلا در یک بستر رسمی و تحت نظارت در نظر گرفت.

مهم‌ترین چالش‌ها و محدودیت‌های معاملات فردایی طلا در ایران عبارت‌اند از:

• غیرقانونی بودن: انجام این معاملات در ایران جرم‌انگاری شده و پلیس امنیت اقتصادی با فعالان آن برخورد قانونی می‌کند.
• غیرشرعی: از نظر شورای فقهی بانک مرکزی انجام معاملات فردایی صوری بوده و سود حاصل از آن حرام است.
• نبود پشتوانه فیزیکی: در این روش، معمولاً هیچ طلا یا سکه واقعی ردوبدل نمی‌شود و معامله تنها روی کاغذ یا به‌صورت توافق‌های غیررسمی انجام می‌گیرد.
• ریسک بالای مالی: به دلیل نوسان‌گیری شدید و فعالیت در بازار غیررسمی، احتمال از دست رفتن کامل سرمایه وجود دارد.
• عدم حمایت قانونی: اگر یکی از طرفین از پرداخت سود با اصل پول سر باز بزند، امکان پیگیری در مراجع قضایی رسمی به دلیل غیرقانونی بودن معامله وجود ندارد.

آیا معاملات فردایی طلا برای سرمایه‌گذاری مناسب است؟

برای یک سرمایه‌گذاری مطمئن و کم‌ریسک، استفاده از معاملات فردایی طلا مناسب نیست. در چنین معامله‌ای شما بدون مالکیت واقعی طلا در معرض نوسانات قیمت قرار می‌گیرید و علاوه بر آن، با ریسک طرف معامله، ریسک تسویه و ریسک حقوقی نیز مواجه هستید.

در نتیجه افرادی که هدف‌شان سرمایه‌گذاری در بازار طلا است، بهتر است به سراغ خرید فیزیکی طلا، استفاده از ابزارهای معاملاتی رسمی بازار سرمایه یا خرید طلای آب شده از پلتفرم‌های داخلی بروند.

در این بین، پلتفرم طلاسی با فراهم کردن اپلیکیشن خرید و فروش طلا به کاربران خود اجازه می‌دهد تا با کمترین هزینه طلای آنلاین بخرند و رفته‌رفته به موجودی طلای خود اضافه کنند. در این روش نیازی به مراجعه حضوری نیست و امکان دریافت فیزیکی طلا نیز وجود دارد.

از دیگر مزایای این روش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• معاملات آنلاین ۲۴ ساعته در تمامی روزهای هفته
• امکان خرید از ۱۰۰ هزار تومان
• قیمت‌های شفاف و لحظه‌ای
• پشتیبانی آنلاین و تلفنی به‌صورت شبانه‌روزی
• امکان تحویل فیزیکی طلا در درب منزل یا با مراجعه حضوری به شعبه
• پشتیبانی از امکانات متنوع دیگر مانند خرید قسطی طلا

تفاوت معاملات فردایی طلا با قرارداد آتی طلا چیست؟

یکی از مهم‌ترین سؤالات کاربران این است که اگر هر دو معامله بر اساس قیمت آینده انجام می‌شوند، چرا معاملات فردایی طلا غیرمجاز و قرارداد آتی طلا در بازار رسمی قابل معامله است؟

پاسخ به این سوال به ساختار و بستر انجام معامله برمی‌گردد.

معامله فردایی غیررسمی یک توافق خارج از بازار سازمان‌یافته است که معمولاً میان معامله‌گران شکل می‌گیرد و در بسیاری از موارد هدف آن کسب سود از اختلاف قیمت بدون تحویل واقعی طلاست.

اما قرارداد آتی یک ابزار مالی استانداردشده است که در بازار رسمی و طبق مقررات بورس انجام می‌شود. برای قرارداد آتی، مشخصات قرارداد، اندازه قرارداد، سررسید، نحوه تسویه و الزامات مربوط به وجه تضمین از قبل تعریف شده است.

در جدول زیر معاملات فردایی، قرارداد آتی و خرید معمولی طلا را با یکدیگر مقایسه کرده‌ایم تا تفاوت‌های آن‌ها را بهتر درک کنید.

جمع‌بندی: آیا معاملات فردایی طلا در ایران مجاز است؟

معاملات فردایی نوع خاصی از سرمایه‌گذاری در بازار طلا و نوسان‌گیری از آن است که به دلایل مختلف در ایران ماهیت قانونی ندارد. در این نوع معامله، طرفین روی قیمت طلا در روز آینده توافق می‌کنند و از اختلاف قیمت پیش‌آمده به سود یا زیان می‌رسند.

معاملات فردایی طلا در ایران با محدودیت‌های جدی مواجه بوده و از نظر قانونی ممنوع و از نظر شرعی حرام اعلام شده است. قانون‌گذاران ریسک بالای این معاملات، غیرشرعی بودن، ایجاد تقاضای صوری و اخلال در بازار را از جمله دلایل غیرقانونی کردن معاملات فردایی طلا اعلام کرده‌اند.

در عوض، علاقه‌مندان به سرمایه‌گذاری در طلا می‌توانند از پلتفرم‌های آنلاینی مانند طلاسی به‌صورت کاملاً قانونی طلا بخرند و در صورت نیاز آن را بفروشند.